بهتر ببينند و به ارزش والاى خدمات پدران و اجداد خود به جامعهء بشرى بهتر پىبرند . چهل و چند سال عمر گرانمايه در اين صرف شد . در اين مدت سفرى چند نيز به اروپا پيش آمد و اين سفرها فرصت بخشيد كه به گنجينه عظيم كتابخانه ملى فرانسه و موزهء بريتانيا دست يابم . دريغ كه مدت استفاده من از اين گنجينه‌هاى عظيم سخت كوتاه و بالنتيجه بسيار كمتر از حد آرزو بود . زيرا امكانات مالى من اجازهء اقامت طولانى در آن كشورها نمىداد و من سخت در مضيقهء مالى بودم . زيرا نه از دولتهاى خارجى بورس و دعوتى داشتم نه از دولت عليهء ايران مأموريت و عنوان خدمتى . نه مأمور دولت بودم نه بورسيهء و مورد حمايت كشورى ديگر . نه دولت عليه بدين تحقيقات بهائى مىداد نه دولتمردان آن روزگار در من به چشم لطف و محبت مىديدند . زيرا من نيز نه بدان دستگاه بىمحتواى سيه‌كار و ستم‌پيشه بهايى مىدادم نه در « مير و وزير و سلطان را » به وسيلتى جويا بودم . سرما فرو نيايد به كمان ابروى كس . بارى هر چه بود گذشت . ما آبروى فقر و قناعت نمىبريم . در خلال اين سالها ، گاه گاه بعضى از اين اسناد را به عنوان نمونه در مجلات آن روزگار مثل يادگار و اطلاعات ماهيانه منتشر مىكردم ، اما نخستين دفتر از اين مجموعه در سال 1341 خورشيدى به توسط بنگاه ترجمه و نشر كتاب منتشر شد . عنوان اين مجموعه كه از محتواى آن حكايت مىكرد « اسناد و مكاتبات تاريخى ايران » بود ، از زمان « تيمور تا شاه اسماعيل » و به تعبيرى ديگر آن مجموعه مشتمل بود بر تمامى اسناد و مكاتبات رسمى ايران در روزگار گوركانيان و خاندانهاى قراقوينلو و آق‌قوينلو كه هر يك مدتى بر سرزمين ايران جزئا يا كلا فرمانروا بودند ، همراه با نامه‌هاى پادشاهان چين و هند و سلاطين عثمانى به سلاطين يا وزرا يا دانشمندان ايران در طى سالهاى 773 تا 906 هجرى قمرى . و از آن پس به روزگاران مجلدات ديگر اين مجموعه به ترتيب ذيل منتشر گرديد : شاه اسماعيل صفوى ، سال 1347 شاه طهماسب ، سال 1350 شاه عباس اول ( جلد نخست ) ، سال 1352 شاه عباس اول ( جلد دوم ) ، سال 1353 شاه عباس اول ( جلد سوم ) ، 1357 اسناد و مكاتبات سياسى ايران از سال 1038 تا سال 1105 ، در سال